130 Years of Cinema: Archive Short Films

Experience 130 years of cinema in Wales through seven short films. The archive shorts in this screening have been selected to show a variety of film genres including action, animation, drama and factual films across the decades of Cinema in Wales. From the earliest known short film made in Wales in 1898 to the award winning Affairs of the Art from 2021. This will be a unique celebration of Welsh cinema.

The event will include films with different certifications, all will be suitable for children aged 12 or above (or younger if accompanied by an adult).

The films include the silent films Children on the Beach; Revenge, a dramatic comedy caper with some scenes of violence; the footage of the Welsh football team playing Ireland at Wrexham’s Racehorse Ground in 1906; a Jerry the Tyke cartoon; the wildlife documentary about the Private Life of Gannets on Grassholm; some stories from the Dial-a-Ride bus in the Brecon Beacons and Joanna Quinn’s famous animations of Beryl in Affairs of the Art.

Note:  All films are exempt from classification, apart from Dial-a-Ride (PG) and Affairs of the Art (12A).

130 Mlynedd o Sinema: Ffilmiau Byrion o'r Archif

Profwch 130 mlynedd o sinema yng Nghymru drwy saith ffilm fer. Mae'r ffilmiau byrion o'r archif yn y digwyddiad hwn wedi'u dewis i ddangos amrywiaeth o genres ffilm, gan gynnwys ffilmiau cyffro, animeiddio, drama a ffeithiol ar draws degawdau sinema yng Nghymru. O'r ffilm fer gynharaf hysbys a wnaed yng Nghymru ym 1898 i'r ffilm arobryn   o 2021. Bydd hwn yn ddathliad unigryw o sinema Gymreig.

Bydd y digwyddiad yn cynnwys ffilmiau â gwahanol raddfeydd oedran; bydd pob un yn addas ar gyfer plant 12 oed neu'n hŷn (neu'n iau os ydynt yng nghwmni oedolyn).

Mae'r ffilmiau'n cynnwys y ffilmiau tawel ‘Children on the Beach’, ‘Revenge’, comedi antur ddramatig gyda rhai golygfeydd o drais; y ffilm o dîm pêl-droed Cymru yn chwarae yn erbyn Iwerddon ar y Cae Ras, Wrecsam, ym 1906; cartŵn ‘Jerry the Tyke’; y rhaglen ddogfen natur am fywyd preifat y mulfrain (gannets) ar ynys Gwales; straeon o fysiau 'Dial-a-Ride' ym Mannau Brycheiniog; ac animeiddiadau enwog Joanna Quinn o'r cymeriad Beryl yn ‘Affairs of the Art’.

Sylwer: Mae pob ffilm wedi'i heithrio rhag cael ei dosbarthu yn ôl oedran, ac eithrio ‘Dial-a-Ride’ (PG) ac ‘Affairs of the Art’ (12A).

Shorts in detail

1. Children on the Beach The first known film made in Wales - shot on the beach at Rhyl in 1898. This simple and endlessly charming seaside scene was filmed at his local beach by Arthur Cheetham, the Rhyl-based cinema owner who became the first ever filmmaker based in Wales. The footage was shot in January of 1898 (which must have been chilly for the kids!) and first screened in Rhyl Town Hall.

2. The silent movie Revenge!, an intense comedy caper. This film's dramatic chase sequences, sex and violence delighted fairground audiences when it was released in 1904. The hero, played by Will Haggar Junior, has been unjustly confined in an Asylum by the Master of the Asylum, so that he can seduce the hero's wife. Will Junior escapes down a rope of knotted sheets, and surprises the Master embracing his wife, but in the ensuing melee the wife and his little daughter are both shot dead, and he is recaptured. Again he escapes, and flees along a stream. Brought to bay at the edge of a precipice, he whirls four warders to their deaths, then returns to the Asylum to settle his score ends with him strangling the Master with his bare hands.

3. Come and see Wales versus Ireland at the Racecourse Ground in Wrexham - from 1906! In what may be the earliest International football match recorded on film, Wales play Ireland in a Home Championship fixture at Wrexham's Racecourse Ground. Wales (in the darker kit) are cheered on by a lively home crowd. This was a high-scoring game, ending in a 4-4 draw.

4. Jerry the Tyke, first produced in 1925, by Cardiff-based animator Sid Griffiths and photographer Bert Bilby, who both worked as projectionists at Cardiff’s Capitol Cinema. The cheeky dog appeared across UK cinemas within British Pathé’s news-magazines. Inspired by the American animation Felix the Cat, Jerry the Tyke was a mixture of live-action sequences and animation, 40 animations were created between 1925 and 1927.

5. The Private Life of Gannets, won best short film at the 1938 Oscars, a documentary about breeding colony of gannets on Grassholm island in Pembrokeshire.

6. Meet the riders on the Dial-a-Ride bus in the Brecon Beacons and experience life from their perspective. Journeying through rural South Wales, passengers on the bus reveal all the joys, challenges and quirks of growing older. The film follows the passengers and their stories through the changing seasons, and is a touching, heartwarming look at what it means to grow old in rural Britain.

7. Celebrate Joanna Quinn and Les Mills’ famous animations of Beryl in Affairs of the Art. How many obsessions can one family have? In this film, we reconnect with Beryl, the working-class heroine who not only reveals her own obsession with drawing but exposes the addictions of her eccentric family, which include pickling, screw threads and pet taxidermy.

***

Manylion y ffilmiau byrion

1. ‘Children on the Beach’ Y ffilm gyntaf hysbys a wnaed yng Nghymru – a saethwyd ar y traeth yn y Rhyl ym 1898. Cafodd y golygfa syml a hynod swynol hon ar lan môr ei ffilmio ar ei draeth lleol gan Arthur Cheetham, perchennog sinema o'r Rhyl a ddaeth yn wneuthurwr ffilmiau cyntaf erioed i fod wedi'i leoli yng Nghymru. Cafodd y ffilm ei saethu ym mis Ionawr 1898 (rhaid bod hi wedi bod yn oer i'r plant!) a'i dangos am y tro cyntaf yn Neuadd Dref y Rhyl.

2. Y ffilm dawel ‘Revenge!’, comedi antur ddwys. Fe wnaeth golygfeydd dramatig o erlid, rhyw a thrais y ffilm hon blesio cynulleidfaoedd ffeiriau pan gafodd ei rhyddhau ym 1904. Mae'r arwr, a chwaraeir gan Will Haggar Junior, wedi cael ei garcharu'n anghyfiawn mewn ysbyty meddwl gan y rheolwr, er mwyn i'r rheolwr allu denu gwraig yr arwr. Mae Will Junior yn dianc gan ddefnyddio rhaff o gynfasau wedi'u clymu, ac yn synnu'r rheolwr wrth iddo gofleidio ei wraig; fodd bynnag, yn y frwydr sy’n dilyn, caiff y wraig a'u merch fach eu saethu'n farw, ac mae ef yn cael ei ddal unwaith eto. Mae'n dianc eto ac yn ffoi ar hyd nant. Wedi'i gornelu ar ymyl clogwyn, mae'n taflu pedwar gwarchodwr i'w marwolaeth, ac yna'n dychwelyd i'r ysbyty i setlo'r sgôr – gan orffen gyda'r arwr yn tagu'r rheolwr â'i ddwylo noeth.

3. Dewch i weld Cymru yn erbyn Iwerddon ar y Cae Ras yn Wrecsam – o 1906! Yn yr hyn a allai fod y gêm bêl-droed ryngwladol gynharaf i'w chofnodi ar ffilm, mae Cymru'n chwarae yn erbyn Iwerddon mewn gêm ym Mhencampwriaeth y Gwledydd Cartref ar y Cae Ras yn Wrecsam. Mae torf fywiog yn annog Cymru (sy'n gwisgo'r cit tywyll) ymlaen. Roedd hon yn gêm lle sgoriwyd llawer o goliau, gan orffen gyda gêm gyfartal, pedwar gôl yr un.

4. Jerry the Tyke – cynhyrchwyd y cymeriad hwn gyntaf ym 1925 gan yr animeiddiwr Sid Griffiths a'r ffotograffydd Bert Bilby, y ddau ohonynt yn gweithio fel gweithredwyr taflunyddion yn Sinema Capitol Caerdydd. Ymddangosodd y ci direidus mewn sinemâu ledled y DU fel rhan o raglenni newyddion a nodweddion British Pathé. Wedi'i ysbrydoli gan y cartŵn Americanaidd Felix the Cat, roedd Jerry the Tyke yn gymysgedd o olygfeydd byw ac animeiddio; crëwyd 40 o ffilmiau animeiddiedig rhwng 1925 a 1927.

5. Enillodd ‘The Private Life of Gannets’ y wobr am y ffilm fer orau yng ngwobrau'r Oscars ym 1938; mae'n rhaglen ddogfen am nythfa o huganod ar ynys Gwales yn Sir Benfro.

6. Dewch i gwrdd â theithwyr bws 'Dial-a-Ride' ym Mannau Brycheiniog a phrofi bywyd o'u safbwynt hwy. Wrth deithio drwy gefn gwlad De Cymru, mae teithwyr y bws yn datgelu holl lawenydd, heriau a rhyfeddodau heneiddio. Mae'r ffilm yn dilyn y teithwyr a'u straeon wrth i'r tymhorau newid, ac yn cynnig golwg deimladwy a chalonogol ar beth mae'n ei olygu i heneiddio yng nghefn gwlad Prydain.

7. Dathlwch animeiddiadau enwog Joanna Quinn a Les Mills o'r cymeriad Beryl yn ‘Affairs of the Art’. Faint o obsesiynau all un teulu eu cael? Yn y ffilm hon, rydym yn ailymuno â Beryl – yr arwres o'r dosbarth gweithiol – sydd nid yn unig yn datgelu ei obsesiwn ei hun â thynnu lluniau, ond hefyd yn amlygu obsesiynau ei theulu ecsentrig, gan gynnwys piclo, sgriwiau a chadw anifeiliaid anwes wedi'u stwffio.

Director: Bi Gan/2025/China/160’/Subtitles 

A scintillating journey through a century of cinema, the five senses, and the nature of dreams, Resurrection is the most ambitious work yet from director Bi Gan.

Split into five vignettes, the narrative is framed by the idea of a world where humanity has relinquished the ability to dream in exchange for immortality.

*  *  *

Cyfarwyddwr: Bi Gan/2025/China/160’/Isdeitlau

Y daith ddisglair hon drwy ganrif o sinema, y ​​pum synnwyr a natur breuddwydion – yw gwaith mwyaf uchelgeisiol y cyfarwyddwr Bi Gan hyd yma.

Wedi’i rannu’n bum golygfa fer, mae’r naratif yn seiliedig ar y syniad o fyd lle mae dynoliaeth wedi rhoi’r gorau i’r gallu i freuddwydio wrth ei gyfnewid am anfarwoldeb.

WELSH FILM FESTIVAL ~ GWYL FFILMIAU CYMRU

FREE FILMS We welcome your donation to help keep Theatr Gwaun's doors open for the community and for future generations.

FFILMIAU AM DDIM Rydym yn croesawu eich rhoddion i helpu i gadw drysau Theatr Gwaun ar agor i'r gymuned ac i genedlaethau'r dyfodol.

HEDD WYN

Cyfarwyddwr:  Paul Turner/UK/1992/110'/Isdeitlau

Mae bardd ifanc yng Ngogledd Cymru yn cystadlu am y Gadair – y wobr fwyaf yn yr Eisteddfod Genedlaethol – dan yr enw barddol Hedd Wyn. 

Ond cyn cyhoeddi'r enillydd, caiff ei anfon i ymladd ochr yn ochr â'r Saeson yn ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf. Ceir gwaith sinematograffeg godidog, yn cyferbynnu'n llwyr harddwch cartref Hedd Wyn ym Meirionnydd ag erchyllterau Passchendaele. Amlygir oferedd rhyfel yn y ffilm hon – y ffilm gyntaf o Gymru i gael ei henwebu ar gyfer gwobr y Ffilm Iaith Dramor Orau yn yr Oscars.

Director:  Paul Turner/UK/1992/110'/Subtitled

A young poet in North Wales competes under his bardic name of Hedd Wyn for the Chair, the most coveted prize of all in the National Eisteddfod.

But before the winner is announced he is sent to fight with the English in the trenches of the First World War. The wonderful cinematography that starkly contrasts the beauty of his home in Meirionnydd with the horrors of Passchendaele demonstrates the futility of war in this, the first film from Wales to be nominated as Best Foreign Language film at the Oscars.

A PACK OF FIVE

Director:  John Parr/UK/2025/20’

Five soldiers share a joke, a smoke, and a moment of blessed peace from the battlefields of the Somme. They are five strangers unaware of the common bond that drew them there, and the sacred words they carried in their hearts that sustained them through the madness.

Cyfarwyddwr:  John Parr/UK/2025/20’

Mae pump o filwyr yn rhannu jôc, sigarét, ac eiliad o heddwch bendigedig oddi wrth faes brwydr y Somme. Pum dieithryn ydynt, heb fod yn ymwybodol o'r cwlwm cyffredin a'u dygodd yno, na'r geiriau cysegredig a gludent yn eu calonnau ac a'u cynhaliodd trwy'r gwallgofrwydd.

MANON

The Royal Ballet

In the seedy underbelly of 18th-century Paris, money is king. Nothing is sacred – even love itself can be bought for the right price.

A native of this hedonistic underworld, Manon is caught between twin desires when she falls in love with the student Des Grieux. Steadfast and devoted, he offers the possibility of an honourable life. Yet, the riches promised by the world of Parisian society remain tempting...

Manon’s inner turmoil and struggle for survival lie at the devastating heart of Kenneth MacMillan’s 1974 adaptation of Abbé Prévost’s novel. In this signature work of The Royal Ballet, MacMillan’s nuanced understanding of human psychology makes for an unflinching look into the moral degradation of Manon’s Paris, while all its decadence and decay are brought to life through Jules Massenet’s score and Nicholas Georgiadis’s designs.

LIVE BROADCAST

Approximate runtime: 3 hours and 10minutes with two intervals.

*  *  *

Yn strydoedd cefn Paris yn y 18fed ganrif, arian sy’n cyfri. Does dim byd yn gysegredig – gellir prynu hyd yn oed cariad ei hun am y pris iawn.

Yn frodor o’r byd tanddaearol hedonistaidd hwn, mae Manon yn cael ei dal rhwng dau chwant pan mae hi’n syrthio mewn cariad â’r myfyriwr Des Grieux. Yn ffyddlon ac ymroddedig, mae e’n cynnig y posibilrwydd o fywyd anrhydeddus. Ac eto, mae’r cyfoeth a addawyd gan fyd cymdeithas Paris yn parhau i fod yn demtasiwn...

 

Mae cynnwrf mewnol Manon a’i brwydr i oroesi wrth wraidd addasiad dinistriol Kenneth MacMillan o nofel yr Abbé Prévost ym 1974. Yn y gwaith nodweddiadol hwn o’r Bale Brenhinol, mae dealltwriaeth fanwl MacMillan o seicoleg ddynol yn rhoi cipolwg diysgog ar ddirywiad moesol Paris trwy llygaid Manon. Mae ei ddirywiad a’i bydredd yn cael eu synhwyro trwy sgôr Jules Massenet a dyluniadau Nicholas Georgiadis.

DANGOSFYDD BYW

Amser redeg bras: 3 awr a 10 munud gyda ddau egwyl.

WELSH FILM FESTIVAL - CLOSING PREMIERE

Director:  Helen Walsh/UK/2025/111’

Mussel farmer Jack (Barry Ward) lives with his wife and son in a remote fishing community in North Wales.

When itinerant fisher Daniel (Lorne MacFadyen) arrives, attraction and desire spark a relationship that could upend both of their lives.

***

 

Cyfarwyddwr:  Helen Walsh/UK/2025/111’

Mae Jack (Barry Ward), ffermwr cregyn gleision, yn byw gyda'i wraig a'i fab mewn cymuned bysgota anghysbell yng Ngogledd Cymru.

Pan fydd y pysgotwr crwydrol Daniel (Lorne MacFadyen) yn cyrraedd, mae atyniad a dyhead yn sbarduno perthynas a allai droi bywydau'r ddau ohonynt wyneb i waered.

Director:  Susanne Bier/USA/2026/130’

Set twenty-five years after the events of the first film, the Owens family face a new multi-generational crisis as they struggle to finally break the curse that has haunted their lineage for centuries.

Starring Sandra Bullock, Nicole Kidman, Stockard Channing, Dianna Wiest, Joey King and Maisie Williams.

***

Cyfarwyddwr:  Susanne Bier/USA/2026/130’

Wedi'i osod bum mlynedd ar hugain ar ôl digwyddiadau'r ffilm gyntaf, mae teulu Owens yn wynebu argyfwng newydd sy'n ymestyn dros sawl cenhedlaeth. Maent yn ymdrechu i dorri'r felltith sydd wedi plagio eu llinach ers canrifoedd unwaith ac am byth.

Yn serennu Sandra Bullock, Nicole Kidman, Stockard Channing, Dianna Wiest, Joey King a Maisie Williams.

Director:  Steve Cox,Matthew Walker/UK,USA/2026/80’

On Halloween Eve at Mossy Bottom Farm, excitement turns to dismay when the clumsy farmer ruins the flock’s pumpkin patch. Shaun tries to fix it with a mad science experiment, but things only get worse when the farmer goes missing and a wild beast appears in the woods.

Voiced by Justin Fletcher, John Sparkes and Nina Sosyana.

***

Cyfarwyddwr:  Steve Cox,Matthew Walker/UK,USA/2026/80’

Ar noswyl Calan Gaeaf yn Fferm Mossy Bottom, mae cyffro'n troi'n siom pan fydd y ffermwr lletchwith yn difetha gardd pwmpenni y ddiadell. Mae Shaun yn ceisio cywiro’r sefyllfa gydag arbrawf gwyddoniaeth wallgof, ond mae pethau'n gwaethygu pan fydd y ffermwr yn diflannu ac anifail gwyllt yn ymddangos yn y goedwig.

Lleisiau gan Justin Fletcher, John Sparkes a Nina Sosyana.